Kinderen met een verstandelijke beperking: is praten een optie?

30 maart, 2018

Als kinderen een verstandelijke beperking hebben, kun je dan wel met ze praten over (signalen van) kindermishandeling? Belasten we ze daarmee niet teveel? Zijn hun uitspraken wel betrouwbaar? Deze en andere vragen kunnen je ervan weerhouden om het gesprek met deze kinderen aan te gaan. Daar wil ik graag verandering in brengen.

Kinderen met een lichte of matige verstandelijke beperking kunnen zich enorm buitengesloten voelen als er vanalles voor hen wordt bepaald en niet met ze wordt besproken. Ook kunnen ze zich minderwaardig voelen ten opzichte van anderen (bijvoorbeeld broertjes of zusjes die wel naar een reguliere school gaan). Wanneer je deze kinderen niet betrekt bij wat er gebeurt in het gezin, kan dat het minderwaardige gevoel versterken.

Om met een kind met een verstandelijke beperking in gesprek te kunnen gaan over zijn thuissituatie, is het uiteraard wel een voorwaarde dat hij over taal beschikt. Als je dagelijks werkt met kinderen met een verstandelijke beperking, leer je mettertijd hun individuele bijzonderheden en ‘gebruiksaanwijzing’ kennen. Als jeugdhulpverlener, jeugdbeschermer of onderzoeker van de veiligheid in het gezin, heb je dat voordeel (aanvankelijk) niet.

Op welke manier hou je daar rekening mee in gesprekken over (vermoedelijke) onveiligheid in de thuissituatie?

  • Betrek iemand bij het gesprek die het kind goed kent. Nodig een ouder of een vertrouwde leerkracht of begeleider bij het gesprek uit en/of bespreek het gesprek voor- of na met deze persoon. Vraag wat belangrijk is om te weten over (praten met) dit kind en bespreek hoe je het kind kunt kalmeren als hij tijdens het gesprek overstuur raakt.
  • Communiceer helder. Formuleer kort, concreet en eenduidig, maak gebruik van herhaling en pas je tempo van spreken aan: kinderen met een verstandelijke beperking hebben doorgaans veel meer tijd nodig om informatie te verwerken dan je gewend bent van andere kinderen met dezelfde leeftijd.
  • Maak gebruik van hulpmiddelen ter ondersteuning. Visuele ondersteuning (gebaren, picto’s, tekenen) kan een kind helpen vertellen wat er in hem omgaat. Ook schaalvragen kunnen soms goed werken, waarbij een kind met cijfers of met smiley’s de (intensiteit van de) emotie kan aangeven of kan vertellen hoe hij vindt dat het gaat met (de hulpverlening in) het gezin. Met een tekening, verhaaltje of boekje met daarin het verhaal van het kind of de verschillende stappen die nog gaan komen, kun je je boodschap of het proces verduidelijken.
  • Hou rekening met een verschil tussen ‘kunnen’ en ‘aankunnen’. Veel kinderen met een verstandelijke beperking ontwikkelen zich in verschillend tempo op verschillende gebieden. Wanneer een jongere bijvoorbeeld het taalbegrip heeft van een twaalfjarige, wil dat zeker niet zeggen dat hij ook de bij die leeftijd passende sociale en emotionele vaardigheden heeft. Wees sensitief op emoties en grenzen, zodat je daar adequaat op kunt reageren.
  • Verbind het kind aan zijn netwerk. Vaak is het handig om iemand uit het eigen netwerk van het kind te betrekken bij wat er is besproken, zodat die persoon er met het kind op kan terugkomen, zaken opnieuw uit kan leggen, later opkomende vragen kan beantwoorden en het kind kan steunen. Dit kan dezelfde persoon zijn als met wie je samen dit gesprek voert en/of voorbespreekt.

Kinderen met een verstandelijke beperking lopen extra risico om te maken te krijgen met kindermishandeling. Ook zij verdienen een stem. Hoe betrek jij hen bij wat er gebeurt in en om het gezin? Ik lees graag je tips!

Gerelateerde Tips

Kinderen van ouders met een licht verstandelijke b... Veel gezinnen waarvan één of beide ouders een licht verstandelijke beperking hebben, hebben te maken met problemen op meerdere levensgebieden (ook wel...
Praten met kinderen met autisme Kinderen met een stoornis in het autismespectrum (ASS, in de volksmond: autisme) kun je niet over één kam scheren. De ernst van de ASS en de beperking...
Het blijven kinderen Kinderen in onveilige thuissituaties voelen zich vaak te weinig gezien, gehoord en geholpen. Je kunt een groot verschil maken voor een kind als je de ...
Delen:

2 gedachten over “Kinderen met een verstandelijke beperking: is praten een optie?

  1. Spelen werkt juist als taal niet goed lukt! En wat ik belangrijk vindt om aan te vullen mbt de sociaal emotionele ontwikkeling… zeker bij kinderen die moeilijker praten een kleinere woordenschat hebben in hun taalgebruik wordt nogal eens aangenomen dat ze “jong” zijn in hun emotionele ontwikkeling. Het feit dat ze kinderlijker reageren komt echter vooral door het feit dat ze de innerlijke taal niet hebben om hun emoties te hanteren( zichzelf niet kunnen troosten, verwoorden en relativeren of verwerken) maar het zegt niets over het ervaren en begrijpen van de situatie!!! hier niet adequaat op aansluiten( vaak hoger dus) geeft eerder een gevoel van niet begrepen worden dan steun! En kunnen er juist problemen ontstaan.

    • Beste Irma,

      Dank je voor je reactie. Spelen en praten combineren kan inderdaad goed werken!
      Wat betreft de emotionele ontwikkeling: een gebrek aan taal maakt het praten over en uiten van emoties inderdaad moeilijker. Wat het ook complex maakt, is dat bij kinderen met een verstandelijke beperking hun ontwikkeling meestal asynchroon verloopt (zie o.a. Dosen, 2005). Heel vaak verloopt de cognitieve ontwikkeling wat sneller dan de sociale en emotionele ontwikkeling. Dat heeft niet alleen met de taligheid te maken. Maar ieder kind is natuurlijk anders. En dus is afstemmen op het kind dat voor je zit de belangrijkste tip (en uitdaging)!

      Groet, Marike.

Een reactie plaatsen