Luisteren naar getraumatiseerde kinderen: een kwestie van durven!

6 juni, 2015

Kinderen die ingrijpende dingen meemaken, zeggen: ‘vraag mij ernaar, want uit mezelf begin ik er niet over’. Echt luisteren vraagt vervolgens meer dan het ophalen van informatie bij een kind of het zo goed mogelijk proberen op te lossen van wat er mis is. Vragen naar wat een kind heeft meegemaakt, het aanhoren van zijn verhaal en te verdragen wat dit oproept bij het kind én bij jezelf vraagt lef.

Een groot deel van de kinderen dat te maken heeft met een onveilige thuissituatie heeft langdurig of zelfs blijvend last van traumaklachten. Van alle vormen van trauma heeft kindermishandeling de meeste impact op iemands (functioneren in het) leven. Dat heeft grote gevolgen voor de maatschappij en natuurlijk ook voor het kind zelf. Toch krijgt het overgrote deel van de kinderen met klachten n.a.v. de onveilige thuissituatie daarvoor geen behandeling.

Een kind met post-traumatische stressklachten kan heftig of juist apathisch reageren. Dat komt omdat zijn brein continu alert is op gevaar. Een ogenschijnlijk kleine aanleiding kan een trigger zijn voor een heftige reactie. Van jou als professional vraagt dat dus ook om verder te kijken dan het gedrag en het eventueel begrenzen ervan. Het goede nieuws: je hoeft geen behandelaar te zijn om te durven vragen, benoemen en begrijpen! Tips voor luisteren naar getraumatiseerde kinderen:

  • Vraag naar nare gebeurtenissen. Stel open vragen om het kind de kans te geven te vertellen over wat het heeft meegemaakt. Bijvoorbeeld: waar ben je het meest bang/ verdrietig/ boos om? Wat is er nog meer gebeurd? Wat vond je het allerergst? Bij wie kon je terecht toen je zo bang was?
  • Benoem de emotie van het kind. Als je woorden geeft aan de emotie die je ziet, gaat het kind ook beter begrijpen waar zijn reactie vandaan komt. Tegelijkertijd laat je het kind op deze manier merken dat je verder kijkt dan zijn gedrag.
  • Help de emoties reguleren. Bespreek op een rustig moment met het kind wat voor hem triggers zijn waardoor hij erg bang, boos of verdrietig wordt en bedenk samen hoe jij het kind kunt helpen als dat gebeurt. Bijvoorbeeld door een kalmerende activiteit aan te bieden of woorden te geven aan wat er gebeurt.
  • Respecteer de grenzen van het kind. Het is niet nodig om alle details uit te vragen. Sterker nog: details kunnen herbeleving opwekken en daarmee zorgen voor her-traumatisering. Laat dit dus over aan een deskundige (trauma)behandelaar. Geef het kind de regie over wat het wil vertellen en dring niet aan als het niet (verder) wil praten.
  • Regel de juiste hulp. Als een kind last heeft van nachtmerries, herbelevingen, regelmatig heftig reageert op een ogenschijnlijk kleine trigger of andere klachten heeft waardoor je denkt dat er sprake kan zijn van trauma, neem dan contact op met deskundige behandelaars EMDR of de huisarts, om te bespreken hoe het kind in aanmerking kan komen voor de juiste behandeling. Posttraumatische stress gaat niet vanzelf over en kan zorgen voor veel extra problemen, nu én in het latere leven van het kind.

Ieder kind verdient de juiste hulp en steun. Rekening houden met het traumabrein kunnen we allemaal. Luisteren ook. Durf jij?

Als je meer wilt lezen over trauma, gedrag en luisteren naar kinderen: in hoofdstuk 3 en 12 van het Praktijkboek praten met kinderen over kindermishandeling vind je meer info en tips!

Dit blog is bijgewerkt in juni 2022.

Delen:

4 gedachten over “Luisteren naar getraumatiseerde kinderen: een kwestie van durven!”

  1. Hallo Marike,
    Eigenlijk vind ik dat mensen die met getraumatiseerde kinderen (willen) praten, het nodige zelfonderzoek moeten hebben gedaan en de nodige oefening in het omgaan met hun eigen emoties.
    Ook zou men er zich bewust van moeten zijn, dat het kind de herinneringen “geblokt” kan hebben en deze dus niet in de bewuste herinnering zitten. Zo’n gesprekje kan dan op veel onbegrip stuiten, simpel weg omdat het kind niet snapt waar het over gaat, waardoor de verwarring (bij het kind) kan toenemen (ik spreek uit eigen ervaring).

    Beantwoorden
    • Hallo Judith,

      Dank je voor je reactie! Daaruit begrijp ik dat je vindt dat deze gesprekken zorgvuldig aangepakt moeten worden en niet door ‘Jan en Alleman’ gevoerd moeten worden. Dat ben ik helemaal met je eens!

      In dit blog ga ik er (net als in veel van mijn andere blogs) van uit dat de professional het kind volgt in zijn behoefte. Dat betekent onder andere durven doorvragen en durven luisteren wanneer een kind laat zien dat het niet goed met ‘m gaat. De reden dat ik dat laatste benadruk in dit blog, is omdat mijn ervaring is dat kinderen vaak geen plek vinden voor hun verhaal. De ervaringsdeskundige jongeren die meewerken aan het boek dat ik aan het schrijven ben, hebben dat bijna allemaal gemist.

      Tegelijkertijd vind ik ook dat je ten allen tijde sensitief moet reageren op de grenzen die het kind (bewust of onbewust en verbaal of in gedrag) aangeeft. Dus: stoppen als het genoeg is (of bijv. als het kind in de war raakt van het gesprek) of er juist bewust even níet over praten, maar gewoon even kind mogen zijn. Dat komt uit dit blog minder expliciet naar voren dan in sommige andere blogs, dus dank je voor je aanvullende opmerking!

      Echt de diepte in gaan t.a.v. het trauma is wat mij betreft sowieso voorbehouden aan daartoe opgeleide traumabehandelaars. Met dit blog wilde ik professionals m.n. handvatten geven om een luisterend oor te bieden wanneer ze weten dat een kind ingrijpende dingen heeft meegemaakt, zodat het kind zich gezien en gesteund voelt.

      Beantwoorden
  2. Wat ik oa meenam van een scholing over psychotrauma bij kinderen/jongeren: lach (veel) naar het kind, zodat je zorgt dat het zich prettig en gezien voelt. Bij veel vluchtelingenkinderen is het niet gewoon dat er door ambtenaren, dokters, schoolfiguren écht naar kinderen geluisterd wordt. Zij kunnen ‘dinaren van de staat’ zijn waar je dus zeker niets aan vertelt. Hier (in Nederland) werkt het anders gelukkig en zijn er meer mogelijkheden. Door te (glim)lachen in het gesprek, begint je band, bouw je die vertrouwde situatie op en kan je vertrouwen geven om te mogen vertellen. Ik vond dat zo’n mooi inzicht en standpunt dus ik probeer het nu meer toe te passen. Je hoeft niet diep te gaan om wel wat te betekenen!

    Beantwoorden

Plaats een reactie