Als je zorgelijke signalen wilt verhelderen, is het van belang dat je de werkelijkheid van het kind niet invult. Met suggestieve vragen kun je onbedoeld het verhaal een richting op sturen die niet klopt, het kind afremmen in zijn verhaal of juist lang doorgaan op bijzaken, terwijl het belangrijkste buiten beeld blijft.
Voor kinderen is het daarnaast veel fijner als iemand echt wil luisteren, zonder daar al te snel conclusies uit te trekken, een oordeel aan toe te voegen of met oplossingen te komen. Van ons vraagt dat zelfbewustzijn: welke oordelen of aannames registreer ik bij mezelf? Kan ik die eerst eens even parkeren?
Om kinderen te helpen hun verhaal te doen, hebben ze veelal onze uitnodiging nodig. Hoe doe je dat, zonder te sturen? En met welke vragen hou je het gesprek op gang? Onderstaande tips kun je in elk gesprek toepassen:
- De magie van ‘vertel eens?’ Ik hoorde dat er vannacht erge ruzie was bij jou thuis. Vertel eens? Of: Je zegt dat hij met van alles dreigt. Vertel me daar eens alles over. Let op dat je geen gesloten formulering gebruikt (‘kun je me daar meer over vertellen?’), want dan zal een kind veel sneller geneigd zijn ‘nee’ te zeggen. Met ‘Vertel eens?’ nodig je daadwerkelijk uit om te vertellen. Tip: doe letterlijk je mond dicht na ‘vertel eens’, zodat je er niet per ongeluk nog een vraag achteraan stelt 😉
- Open vragen geven ruimte. Naast uitnodigen om te vertellen, kan ook een open vraag veel ruimte geven aan het verhaal van het kind. Met een open vraag kun je ook doorvragen op wat een kind al uit zichzelf vertelt. Hoe ging dat precies? Hoe gaat het op andere dagen? Welke dingen doe jij om te zorgen dat het goed gaat met je zusje? Wie is er voor jou? Hoe voel je je vandaag? Hoe voel je je meestal? Wat is je grootste angst? Hoe vind je dat? Wat wil jij zelf?
- Met diepte-vragen kom je meer te weten. Je vraagt er uitnodigend mee dóór op wat een kind vertelt. Bijvoorbeeld: Je zei net dat ze soms ontploft. Dat snap ik nog niet zo goed. Vertel daar eens meer over?
- Met breedte-vragen moedig je aan om verder te vertellen. En toen? En toen? En wat nog meer?
- Herhalen met een vraagteken. Als je de woorden van een kind letterlijk herhaalt en er een vraagteken achter plaatst, vul je niets in, voeg je er niets aan toe, maar nodig je uit om verder te vertellen: Enge dingen? Uit de hand? Je lievelingstante? Nog veel meer? Toen deed hij raar? Niet leuk? Daar is het wél gezellig?
Kinderen zitten niet te wachten op een kruisverhoor, wel op iemand die luistert. Naast de juiste vragen hebben de taal en toon die je kiest daar ook een rol in. Probeer niet alleen te focussen op het ophalen van informatie of het oplossen van de situatie. Wees zacht en blijf benieuwd naar hoe het kind zijn situatie ziet en beleeft. Dat geeft je uiteindelijk ook een beter beeld van hoe het met het kind gaat.
Meer lezen over hoe je met kinderen in gesprek gaat over (signalen van) onveiligheid in de thuissituatie? In het Praktijkboek praten met kinderen over kindermishandeling vind je veel handvatten die je direct kunt toepassen in je dagelijkse praktijk.
